Etiket: bes fonları

BES’te Katkı ve Katılım Katkı Fonu

Devlet Katkısı

Bireysel Emeklilik Sistemi, aktif çalışma yaşamı boyunca yapılacak düzenli tasarrufların uzun dönemli yatırıma yönlendirilmesi ile emeklilik döneminde bireylerin finansal açıdan daha rahat etmesi için güvenli bir şekilde tasarruf yapılmasını, bu tasarrufların ayrıca yatırıma çevrilmesini sağlayan özel bir emeklilik sistemidir.

Türkiye’de sosyal güvenlik reform çalışmaları başlatılarak, 28.03.2001 yılında Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu çıkarıldı. Kanun, 7 Ekim 2001 tarihinde yürürlüğe girdi ve nihayetinde Bireysel Emeklilik Sistemi 27 Ekim 2003 tarihinde ilk emeklilik planlarının onaylanmasıyla birlikte fiilen başladı. 1 Ocak 2013 tarihi itibari ile de katılımcıların yatırdıkları katkı paylarının %25’i oranında devlet katkı sağlamaya başlanmasıyla, sisteme katılım oranı arttı. Böylece katılımcı tarafından yatırılan her 100 TL’ye 25 TL devlet yatırmaya başlamış oldu. Yapılan devlet katkıları farklı kesimlerden yatırımcıya hitap etmektedir. Bu sebeple de farklı 2 grupta değerlendirilir.

 

Katkı Fonları ve Katılım Katkı Fonları

Yapılan devlet katlısı temelde ikiye ayrıldığını yukarıda da belirtmiştik. Bunlardan birincisi faizli devlet katkısı fonları iken, diğeri ise faizsiz devlet katkısı fonlarıdır. Faizli seçenekte en az %70 oranında kamu borçlanma araçlarına yatırım yapan devlet katkısı fonları, faizsiz seçenekte de kamu kira (sukuk) sertifikalarına yatırım yapıyor. Aslında devlet tahvili ve kira sertifikaları arasında temelde bir getiri farkı yok.

Devlet katkısı fonları Türk Lirası cinsinden varlıklara yatırım yapıyor. Portföyüne en az %70 oranında kamu tarafından ihraç edilmiş, tahvil, bono, gelir ortaklığı senedi, kira sertifikaları, VDMK (varlığa dayalı menkul kıymet) vb. alıyor. En az %10’u BİST 100, BİST Sürdürülebilirlik, BİST Kurumsal Yönetim ve BİST Katılım endekslerinde yer alan hisse senetlerinden oluşuyor. Portföyün geriye kalanı da TL cinsinden katılma hesabı, mevduat ve yine kamu kaynaklı borçlanma araçlarıyla, repo-ters repo ve Takasbank Para Piyasası işlemlerinden meydana geliyor. Devlet katkısı fonlarının faizli devlet katkısı fonu ve faizsiz devlet katkısı fonu şeklinde iki farklı türü olduğunu bahsetmiştik. Faizsiz devlet katkısı fonlarına katılım katkı fonu adını alıyor. Portföylerine de en az %70 kira sertifikaları ve en az %10 BİST
Katılım endeksindeki hisse senetlerini dahil ediyorlar.

Faiz hassasiyeti taşıyan bireyler için katılma hesaplarına, altına, katılım bankacılığı ilkelerine uygun hisse senetlerine ve uygunluk onayı alınmış kamu ve özel sektöre, sukuklara (kira sertifikalarına) dayalı emeklilik yatırım fonları oluşturulmuştur. Bunların dışında sarf akdi kurallarına uyularak dövize, gayrimenkule ve emtiaya yatırım yapılması da faiz içermeyecektir.

Faizsiz bireysel emeklilikte danışma kurulu onayından geçmiş, dinen alım satımına izin verilmiş, faizsiz ve katılım bankacılığı ilkelerine uygun olduğu konusunda görüş alınmış enstrümanlara yatırım yapılmaktadır.

Faizsiz emeklilik yatırım fonlarının içeriğinde bulunan finansal enstrümanları ise şöyle değerlendirebiliriz:

    • Katılım bankalarında açılacak katılma hesapları
    • Katılım endeksine uygun hisse senetleri:
    • Altın ve kıymetli madenlere
    • Faizsiz menkul kıymet yatırım fonları
    • Türkiye’de veya yurtdışında ihraç edilen sukuk, kira sertifikası vb. faizsiz borçlanma araçlarıdır.

Emeklilik Yatırım Fonları Performans Raporu Özet

COVİD-19’un bireysel emeklilik sisteminde de etkili olduğu görülmektedir. 2019 yılı bireysel emeklilik sisteminde en çok geri dönüşün yaşandığı yıl olmuştu. Daha önceki dönemlerde bireysel emeklilikten çıkış yapan katılımcıların yüzde 16’sının 2019 yılında tekrar sisteme dahil olduğu görülmüştü. Bu oran daha önceki yıllarda yüzde 8 civarındaydı. Bu hızlı ivmenin ardında bireysel emeklilikteki yüksek getirilerin yer aldığını söylemek yanlış olmaz. Ancak, 2020 yılı ilk altı ayında salgının tırmanışa geçmesi ile beraber bireysel emeklilik sistemindeki katılımcı sayısında düşüşler yaşandı. Bu düşüşlerin ardında yatan nedenler incelendiğinde sebebin sistemden çıkıştaki hızlanma değil, yeni girişlerdeki düşüş olduğunu tespit ediyoruz. Emeklilik şirketlerinin sisteme yeni katılımcı edindirmek üzere sürdürdükleri faaliyetlerin, özellikle yüz yüze görüşmelerin yapılamamasının bu düşüşte önemli etkisi olduğu düşünülmektedir. Öte yandan, içinden geçtiğimiz dönemin kişilerin tüketim ve harcama alışkanlıklarını değiştireceği ve önümüzdeki dönemlerde birikime verilen önemin artacağı düşünülmektedir. Ülkemizde insanların bu birikimlerini yönelteceği en önemli alanlardan birisinin bireysel emeklilik sistemi olacağı söylenilebilir.

1-Bireysel emeklilik sisteminin makro görünüşü

2020 Haziran ayı sonuna bakıldığında BES yaklaşık 6,8 milyon kişi ve 138,9 milyar TL’si gönüllü BES, 5,5 milyon kişi ve 9,9 milyar TL’si OKS (otomatik katılım sistemi) olmak üzere toplamda 148,8 milyar TL’lik portföy büyüklüğüne ve yaklaşık 12,3 milyon katılımcıya ulaşmıştır. 2019 sonuna göre kıyaslandığında gönüllü BES katılımcı sayısında azalma görülürken, otomatik katılım sistemindeki kullanıcı sayısında artış gözlemlenmiştir. Günümüzü 2012 yılıyla kıyasladığımızda, BES’e devlet katkısının gelmesiyle birlikte portföy büyüklüğü yaklaşık 7 kat büyümüş, katılımcı sayısı da 2 kat artmıştır.

Tarih Portföy Büyüklüğü (TL) Artış Oranı (yüzde) Katılımcı Sayısı Artış Oranı (yüzde)
31.12.2012 20.342.723.283 3.128.130
31.12.2013 26.362.540.163 29,6 4.153.055 32,8
31.12.2014 38.029.205.201 44,3 5.092.871 22,6
31.12.2015 48.211.017.130 26,8 6.039.300 18,6
31.12.2016 60.689.974.188 25,9 6.627.025 9,7
31.12.2017 77.849.252.427 28,3 6.922.615 4,5
31.12.2018 88.529.206.058 13,7 6.875.886 -0,6
31.12.2019 119.447.587.200 34,9 6.871.131 -0,07
30.06.2020 138.874.031.950 16,3 6.837.292 -0,49

Tablo – Gönüllü BES Portföy Büyüklüğü ve Katılımcı Sayısı

2-Emeklilik yatırım fonlarının performans analizi

Emeklilik yatırım fonlarının performans analizinde öncelikle Gönüllü BES fonları incelenmiştir.

Bu kısımda fonların kategori ayrımı dikkate alınarak getirilerinin kıyaslanması ve kategori ayrımına başvurmadan fonların ağırlıklı ortalama getirileriyle diğer farklı yatırım araçlarının karşılaştırılması yapılmıştır.

Gönüllü BES fonlarının getirileri üzerine yapılan ve son 10 yılı, 5 yılı ve 2020 ilk 6 ayı kapsayan performans analizi ise 3 alt başlığı kapsamaktadır. Bunlar;

  • Fonların ortalama net getirileri ile tüketici fiyat endeksi (TÜFE) kıyaslaması
  • Mevduat faizleri ve borsa endeksleri kıyaslaması
  • Fonların karşılaştırma ölçütleriyle getiri kıyaslamasıdır.

OKS fonlarının getirilerinin performans analizinde ise, bu fonlar yeni kurulduğu için kurulduğu tarihten itibaren dikkate alınarak TÜFE ile kıyaslanmıştır.

İlginizi çekebilir: Para Tasarrufu Yapmak İçin Pratik 8 İpucu

Emeklilik Yatırım Fonlarının Getirilerinin TÜFE ile Karşılaştırılması

Uzun ve kısa vadeli getiriler incelendiğinde, Gönüllü BES emeklilik fonlarının ağırlıklı ortalama net getirilerinin BES başladığı tarihten itibaren, son 10 yıllık dönemde, son 5 yıllık dönemde, 2020 ilk 6 aylık dönemde TÜFE’ye göre sırasıyla yüzde 313, yüzde 100, yüzde 59 ve yüzde 7,5 puan daha yüksek getiri sağlamıştır. Bu verilere göre Gönüllü BES emeklilik fonlarının net getirilerinin enflasyona yenilmemiştir.

OKS emeklilik fonlarının TÜFE’ye karşı durumu incelendiğinde ise başlangıçtan bugüne yüzde 6,9 ve 2020 ilk 6 aylık döneminde yüzde 1 olmak üzere TÜFE’ye karşı üstünlüğü gözlemlenmiştir. Kategori bazında yapılan değerlendirmelere göre de, OKS fonlarının değişken katılım, standart katılım ve standart kategorilerinde TÜFE’nin üzerinde performans gösterdiği, fakat başlangıç katılım fonları ve başlangıç fonlarının ise TÜFE’nin altında seyrettiği gözlemlenmiştir.

Emeklilik Yatırım Fonlarının Getirilerinin TÜFE ile Karşılaştırılması

Emeklilik yatırım fonlarının getirilerinin kategori bazında incelenmesi

Başlangıçtan itibaren, son 10 yıllık dönemde, son 5 yıllık dönemde ve 2020’nin ilk 6 aylık döneminde:

  • En yüksek getiriyi kamu dış borçlanma fon kategorisi ve en düşük getiriyi standart ve para piyasası fonları sağlamıştır. Tüm kategorilerde TÜFE’nin üzerinde getiriler gözlemlenmiştir (başlangıçtan itibaren).
  • En yüksek getiriyi kamu dış borçlanma araçları fon kategorisi ve en düşük getiriyi ise kamu borçlanma araçları fonları kategorisi getirmek üzere; hisse senedi, borçlanma araçları, kamu dış borçlanma araçları, katılım ve para piyasaları kategorilerinin ağırlıklandırılmış ortalama net getirileri TÜFE’nin üzerinde seyretmiştir (son 10 yıl).
  • En yüksek getiriyi kıymetli maden kategorisi ve en düşük getiriyi standart ve kamu borçlanma fonları kategorisi getirmek üzere; katılım, kamu dış borçlanma araçları, hisse senedi ve kıymetli maden fon kategorileri TÜFE’nin üzerinde getiri sağlamıştır (son 5 yıl).
  • Son 6 aylık döneme baktığımızda ise; en yüksek getiriyi kıymetli maden kategorisi, en düşük getiriyi ise hisse ve para piyasa fonları sağlamıştır.

İlginizi çekebilir: Çocuğum İçin Birikim Yapmanın Yolları

Emeklilik Yatırım Fonlarının Getirilerinin Mevduat Faiziyle Karşılaştırılması

Emeklilik fon getirilerinin mevduat faiz oranları ile karşılaştırılmasına göre; fonların net getirisi mevduat faiz oranları ile kıyaslandığında, tüm dönemlerde ağırlıklı ortalama fon getirilerinin mevduat faizlerinin üzerinde olduğu görülmektedir. 2020 yılının ilk 6 ayını incelendiğinde ise, fonların mevduattan yüzde 9,4 fazla getiri sağladığı gözlemlenmiştir.

Ayrıca tüm dönemler (başlangıç, son 10, 5 yıl) için hisse senedi emeklilik fonları birikimli ağırlıklandırılmış ortalama net getirileri, BIST-100 fiyat Endeksi ile karşılaştırıldığında daha yüksek getiri elde ettikleri bulunmuştur.

  Fonların Ağır. Ortalama Getirisi

(yüzde)

Mevduat, Net (yüzde)
Başlangıçtan İtibaren 638% 580%
Son 10 yıl 253% 143%
Son 5 yıl 133% 75%
2020/6 aylık 13% 4%

İlginizi çekebilir: 3 Adımda Finansal Hedefler Nasıl Belirlenir?

Emeklilik Yatırım Fonlarının Getirilerinin Karşılaştırma Ölçütleriyle Kıyaslanması

BES fonlarının kategori bazında 2020 yılının ilk 6 aylık ağırlıklandırılmış brüt getirileri karşılaştırma ölçütleriyle kıyaslandığında: Başarı oranı en yüksek kategoriler katılım, kıymetli maden ve kamu dış borçlanma fonları olmuştur. Ayrıca karşılaştırma ölçütünün getirisinden daha düşük getirisi olan fon kategorisi de bulunmamaktadır.

Fon Kategorisi Fonların 2020/6 Aylık Brüt Getirisi (yüzde) Karşılaştırma Ölçütlerinin 2020/6 Aylık Brüt Getirisi (yüzde) Fark (yüzde) Başarı Oranı (yüzde)
Toplam 14,7 13,0 1,7 77%
Borçlanma Araçları Fonları 10,8 9,7 1,0 83%
   Kamu Borç. Araç. Fonları 8,3 7,2 1,1 81%
   Kamu Dış Borç. Araç. Fonları 13,5 12,6 0,9 86%
Hisse Senedi Fonları 4,2 1,7 2,5 64%
Değişken & Karma Fonlar 6,8 5,5 1,2 80%
Kıymetli Maden Fonları 35,9 33,3 2,5 88%
Katılım Fonları 29,2 25,5 3,8 95%
Para Piyasası Fonları 5,0 5,0 0,0 31%
Standart Fonlar 7,6 6,8 0,8 75%

 

BİRİKİMLERİNİZE İYİ GELİR!

Birikimlerinizi en iyi şekilde yönetmek için
HEMEN BAŞLA
close-link
GELECEĞİNİZE İYİ GELİR!
Birikimlerinizi akıllı portföyler ile katlayarak geleceğinizi garanti altına alır.
HEMEN BAŞLA
close-link

Birikimlerinizi En İyi Şekilde Yönetin

İyi Gelir ile size sunduğumuz portföyleri uygulayın, yaptığınız yatırımları ve porföyünüzün durumunu istediğiniz gibi takip edin
HEMEN BAŞLA
close-link
Bana tıkla